Nazwa projektu: Dokumentacja 3D zabytkowego sarkofagu księcia Sylwiusza Nimroda z krypty Wirtembergów w bazylice św. Jana Apostoła i Ewangelisty w Oleśnicy
Miejsce realizacji: Oleśnica, woj. dolnośląskie
Data realizacji: 07.04.2022 r.
Zleceniodawca: A. T. Pracownia Konserwacji Zabytków
W dniu 07.04.2022 r. wzięliśmy udział w ciekawym projekcie, w którym uczestniczył multidyscyplinarny zespół składający się z naukowców oraz specjalistów z dziedziny antropologii, archeologii oraz konserwacji zabytków. Projekt dotyczył szerokiego spektrum prac obejmujących wydobycie oraz eksplorację unikatowego sarkofagu księcia Sylwiusza Nimroda z dynastii Wirtembergów. Sarkofag wykonany ze stopu cyny i ołowiu znajdował się w krypcie w Bazylice Mniejszej pw. św. Jana Apostoła w Oleśnicy na Dolnym Śląsku. Projekt realizowaliśmy na zlecenie A. T. Pracowni Konserwacji Zabytków, która znajduje się w miejscowości Tychy.
Kilka słów o odkryciu
Sylwiusz Nimrod był założycielem Zakonu Trupiej Czaszki, który zajmował się „badaniem tajemnic Boga i natury” oraz komplementacją nad celem życia, opartą o maksymę „Vanitas vanitatum” (marność nad marnościami). Wspomniana idea została również odwzorowana na powierzchni sarkofagu, który przyozdobiono wieloma malowidłami i zdobieniami. Ich symbolika nawiązywała do dokonań, pochodzenia oraz życiorysu zmarłego.
Dodatkowo sarkofag pokryty był licznymi płaskorzeźbionymi aplikacjami w postaci krucyfiksów, okrągłych medalionów, kartuszy herbowych, ornamentami roślinnymi oraz falistymi i chrząstkowymi. Niesamowity efekt tworzyły podpory sarkofagu w formie lwów z mitrami książęcymi na głowach oraz stojące na nich pełnoplastyczne postaci aniołów.
Sarkofag jest uważany za arcydzieło sztuki sepulkralnej i zabytek klasy europejskiej. Najprawdopodobniej pochodzi z któregoś z warsztatów śląskich.
Wewnątrz sarkofagu znajdował się materiał kostny w kiepskiej formie, kościany grzebień, pozostałości misternie uszytego stroju księcia, modlitewnik z okładkami zdobionymi ażurowymi okuciami oraz męskie trzewiki na obcasie. Dwa ostatnie przedmioty poddaliśmy precyzyjnej dokumentacji, o której wspomnimy w dalszej części artykułu.
Na miejscu rozpoczęliśmy pracę od oględzin sarkofagu wewnątrz krypty znajdującej się pod kaplicą Wirtembergów. Dokonaliśmy analizy obiektu pod względem jego dostępności, zaplanowania sposobu i techniki dokumentacji. Ze względu na trudne warunki, jakie panowały w krypcie zadbaliśmy również o odpowiednie oświetlenie sarkofagu. Dodatkowo położony był on w sąsiedztwie innych pochówków, co przekładało się bezpośrednio na ograniczony dostęp (ciasne korytarze, brak widoczności lewej i przedniej strony sarkofagu). Wymagało to odpowiedniego przygotowania sprzętu oraz dostosowania go do panujących warunków wewnątrz krypty.
Dokumentacja i pomiar sarkofagu
Pierwszy etap obejmował pomiary i dokumentację fotograficzną jego wnętrza, z dbałością o wszelkie detale znajdujące się w środku. Bardzo ważne przy takich pracach jest to, aby nie pominąć żadnego elementu, ponieważ po zakończonych pomiarach, zespół specjalistów i naukowców przystępuje do szczegółowej eksploracji sarkofagu, tym samym ingerując w jego pierwotny układ. A istotą takiej dokumentacji jest zabezpieczenie i cyfrowe utrwalenie nienaruszonego stanu obiektu.
W kolejnym etapie przystąpiliśmy do precyzyjnej dokumentacji fotograficznej jednego egzemplarza męskiego trzewika oraz modlitewnika. Ze względu na kiepski stan przedmiotów, objawiający się ich kruchością oraz podatnością na uszkodzenia musieliśmy w sposób bardzo ostrożny przygotować miejsce pomiarów oraz zadbać o odpowiednią ekspozycję i oświetlenie obiektów. W tym celu zamontowaliśmy stanowisko pomiarowe, wyposażone w specjalistyczne narzędzia oraz akcesoria w taki sposób, aby rekonstruowane przedmioty zostały odtworzone precyzyjnie, z możliwością ich dalszej eksploracji w wymiarze wirtualnym.
Efektem naszej pracy były wizualizacje przedmiotów wykonane dwiema metodami. Pierwsza prezentowała przedmiot w postaci interaktywnej, wirtualnej przeglądarki obiektów wykonanej w fotografii 360°. Drugi sposób to dokładniejsza metoda odwzorowania obiektów w pełnym wymiarze 3D. W tym przypadku przeglądarka umożliwia dokładne oględziny przedmiotów, z możliwością obserwacji i analizy kształtów, geometrii, rozmieszczenia detali, ich objętości oraz struktury i tekstury.
Po wydobyciu sarkofagu z krypty i przetransportowaniu jej w bezpieczne miejsce, zapewniające komfortowy dostęp z każdej strony obiektu, przystąpiliśmy do czynności pomiarowych.
Interaktywna platforma do wizualizacji zabytku
Celem naszych działań było zaprojektowanie, opracowanie oraz udostępnienie interaktywnej platformy, która wyposażona w odpowiednie narzędzia służy do szczegółowej wizualizacji sarkofagu w wersji cyfrowej. Jednym z produktów były wysokorozdzielcze ortomozaiki (1mm/pix) wykonane techniką fotogrametrii bliskiego zasięgu. Ortomozaiki obrazowały ortometryczny rzut każdego boku sarkofagu w taki sposób, aby zabezpieczyć i zobrazować wszystkie detale i zdobienia sarkofagu na obrazie cyfrowym.
Wykonaliśmy również szczegółowy model trójwymiarowy sarkofagu oraz wirtualny spacer po wnętrzu krypty. Platforma została tak zbudowana, aby wszystkie produkty wyświetlały się w jednym miejscu, korzystając wyłącznie z przeglądarki internetowej. Pozwala to na prowadzenie dalszych badań i ekspertyz dot. sarkofagu, bez konieczności bezpośrednich oględzin na miejscu. Jest to również doskonały nośnik informacji o obiekcie dla osób, które nie mają możliwości bezpośrednio zobaczyć sarkofagu.
Dlaczego warto sporządzać szczegółową dokumentację cyfrową zabytków?
Inwentaryzacja zabytków za pomocą nowoczesnych technik pomiarowych pozwala na precyzyjne odtworzenie zabytku w taki sposób, aby przenieść obiekt rzeczywisty do wymiaru wirtualnego z zachowaniem jego skali, detali oraz geometrii. Tworzenie dokumentacji architektonicznej i konserwatorskiej przy zastosowaniu odpowiednich narzędzi i różnorodnych technik pomiarowych to jedyna metoda, aby dokładnie zabezpieczyć zabytek zarówno w jego pierwotnej postaci jak i po pracach konserwacyjnych. Ograniczenia czasowe a także trudne warunki terenowe, w których często przeprowadza się czynności eksploracyjne zabytków powodują, że jedyną metodą, aby dokonać ponownej oceny nienaruszonego stanu zabytku jest właśnie dokładnie wykonana dokumentacja. Gotowe wizualizacje można również umieścić na stronach internetowych instytucji badawczych, muzeów lub na multimedialnych przewodnikach.
Na podstawie szczegółowej dokumentacji cyfrowej można również precyzyjnie odtworzyć zabytek w przypadku jego uszkodzenia lub kompletnego zniszczenia. Modele 3D w wersji cyfrowej wykorzystywane są coraz powszechniej jako dane stosowane w technologii druku 3D. W ten sposób otrzymuje się fizyczną rekonstrukcję zabytku w określonej skali.
Więcej informacji można znaleźć klikając na linki poniżej:
Firma PointLab świadczy szeroki zakres usług dokumentacyjnych i pomiarowych dostarczając takie produkty jak:
- wysokorozdzielcze ortomozaiki, ortofotoplany budynków i zabytków,
- fotografia 360°,
- spacery wirtualne,
- interaktywne modele 3D zawierające opisy, zdjęcia,
- dokumentacja techniczna zabytków i budynków w postaci wektorowej (projekty CAD),
- platformy online do wizualizacji danych,
- systemy do zarządzania zabytkami w środowisku GIS.